మానస వీణా మధుగీతం (రవి వానరసి)

వేటూరి అక్షరాల్లో పూచిన అమృత పారిజాతం… ‘మానస వీణా మధుగీతం’ – ఒక సుదీర్ఘ, సమగ్ర సంగీత, సాహిత్య విశ్లేషణ!

పరిచయం…
ఒక సంగీత సామ్రాజ్యపు సింహద్వారం!
తెలుగు చలనచిత్ర చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగిన అధ్యాయం సంగీతానిది. అందులోనూ 1970ల దశకం ఒక అద్భుతమైన స్వర్ణయుగం. కథ, మాటలు, నటనలతో పాటు సంగీతం, సాహిత్యం ఒక సినిమా విజయానికి ప్రాణవాయువులుగా నిలిచిన రోజుల్లో, ప్రతి పాటా ఒక కావ్యంగా రూపుదిద్దుకుంది. అలాంటి ఆణిముత్యాల సరంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన, నిత్య నూతనమైన, శ్రోతల హృదయాలను దశాబ్దాలుగా ఉర్రూతలూగిస్తున్న గీతం ‘పంతులమ్మ’ (1977) చిత్రంలోని “మానస వీణా మధుగీతం”.

తెలుగు పాటల తోటలో పదాల పారిజాతాలను పూయించిన అక్షర మాంత్రికుడు సద్గురు శ్రీ వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారు రాసిన ఈ పాటకు, రాజన్-నాగేంద్ర ద్వయం అందించిన సంగీతం ఒక ప్రాణమైతే, గాన గంధర్వుడు ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, గాన కోకిల పి. సుశీల పలికించిన స్వర మాధుర్యం మరొక ప్రాణం. ఇది కేవలం ఒక సినిమా పాట కాదు. రెండు హృదయాల మధ్య చిగురించిన ప్రేమకు, ఆ ప్రేమను వ్యక్తపరిచే అనురాగానికి, ఆ అనురాగంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న ఆర్తికి నిలువెత్తు అద్దం. ఈ ఆర్టికల్‌లో ఈ అద్భుత గీతంలోని ప్రతి పదాన్ని, ప్రతి స్వరాన్ని, ప్రతి భావాన్ని అత్యంత లోతుగా విశ్లేషిద్దాం.

చిత్ర నేపథ్యం…
‘పంతులమ్మ’ అద్భుత కావ్య సృష్టి!
దర్శకుడు సింగీతం శ్రీనివాసరావు లాంటి మేధావి దర్శకత్వంలో వచ్చిన చిత్రం ‘పంతులమ్మ’. లక్ష్మీ, రంగనాథ్, శరత్ బాబు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా అప్పట్లో ఒక సంచలనం. ఒక ఉపాధ్యాయురాలి జీవితం, ఆమె ఎదుర్కొన్న మానసిక సంఘర్షణలు, ప్రేమ, బాధ్యతల మధ్య నలిగిపోయే ఒక సున్నితమైన కథాంశంతో ఈ సినిమా తెరకెక్కింది. ఈ కథకు ఆయువుపట్టు సంగీతం. రాజన్-నాగేంద్రలు అప్పటికే కన్నడ నాట సంచలనాలు సృష్టిస్తూ, తెలుగులోనూ తమదైన ముద్ర వేశారు. వారు స్వరపరిచిన బాణీకి ఏమాత్రం తగ్గకుండా, బహుశా ఆ బాణీని మించిపోయేలా అక్షరాలు అమర్చారు వేటూరి.

రాజన్-నాగేంద్ర సంగీత శైలి – ఒక మాయాజాలం!
సాధారణంగా ఒక బాణీకి సాహిత్యం రాయడం అనేది ఛాలెంజ్. కానీ రాజన్-నాగేంద్ర స్వరాలు చాలా మృదువుగా, స్పష్టమైన గమకాలతో, శాస్త్రీయ సంగీతపు పునాదుల మీద నిర్మించబడిన లలిత గీతాల్లా ఉంటాయి. ఈ పాటకు వారు ఎంచుకున్న రాగచ్ఛాయలు, వాద్య పరికరాల కూర్పు (Orchestration) చాలా అద్భుతంగా ఉంటుంది. వీణ, వేణువు, మృదంగం, వయోలిన్ తదితర వాద్యాలను అత్యంత సున్నితంగా ఉపయోగించారు. పాట ప్రారంభంలో వచ్చే ఆలాపన, ఆ వెంటనే వచ్చే సంగీత వాయిద్యాల మేళవింపు వినగానే శ్రోత ఒక మాయాలోకంలోకి వెళ్ళిపోతాడు.

బాలు, సుశీల – అద్వయ గాత్ర సంగమం!
ఈ పాటకు ప్రాణం పోసింది ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారి సుమధురమైన గొంతుక మరియు పి. సుశీల గారి తేనెలురికే గాత్రం. ముఖ్యంగా పాటలో వచ్చే “ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..” అనే ఆలాపన, స్వర ప్రస్తారాలు (సరిగమలు) పాడటంలో వారిద్దరి మధ్య ఉన్న సమన్వయం (Chemistry) అనిర్వచనీయమైనది. బాలు గారు ఎంత మృదువుగా, భావయుక్తంగా మొదలుపెడతారో, సుశీల గారు అందుకు ఏమాత్రం తగ్గకుండా తన గొంతులోని మాధుర్యాన్ని రంగరించి పాడారు. ఈ పాటలో ఆరోహణ, అవరోహణలు చాలా క్లిష్టంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా చరణాలకు ముందు, వెనుక వచ్చే స్వరాలను (గగసరి గపదప మమ గగ రిరి సస సరిసగమ) స్పష్టంగా, శృతి తప్పకుండా పలకడం కేవలం ఈ ఇద్దరు దిగ్గజాలకే సాధ్యమైంది.

సాహిత్య విశ్లేషణ…
పల్లవి – ఒక వేదాంత, శృంగార సమ్మేళనం!

ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..
(అద్భుతమైన ఆలాపనతో పాట ప్రారంభం)

మానస వీణా మధుగీతం మనసంసారం సంగీతం
సాగర మధనం..అమృత మధురం
సంగమ..సరిగమ..నవపారిజాతం
మానస వీణా మధుగీతం మనసంసారం సంగీతం
సంసారం…సంగీతం…

వేటూరి గారి కలం నుండి జాలువారిన ఈ పల్లవి కేవలం రెండు పంక్తుల వాక్యం కాదు, ఒక జీవిత తత్వం.

“మానస వీణా మధుగీతం”:
మనిషి మనసును వేటూరి ఒక ‘వీణ’తో పోల్చారు. వీణ అనేది సరస్వతీ దేవికి ఇష్టమైన వాద్యం. దాని తీగలను సరిగ్గా మీటితే ఎంత మధురమైన నాదం వస్తుందో, ఇద్దరు ప్రేమికుల మధ్య అనురాగమనే మీటు పడినప్పుడు వారి మనసుల నుండి కూడా అంతటి మధురమైన గీతం పుడుతుంది. అదే మానస వీణా మధుగీతం.

“మన సంసారం సంగీతం”:
సంసారం అనగా జీవిత ప్రయాణం, భార్యాభర్తల లేదా ప్రేమికుల కలయికతో ఏర్పడే ఒక వ్యవస్థ. ఆ సంసారం అనేది ఎలాంటి ఒడిదుడుకులు లేకుండా సాగాలంటే అందులో శృతి, లయ సరిగ్గా ఉండాలి. అపశ్రుతులు లేని సంసారం ఒక మధురమైన సంగీతంతో సమానం అని ఎంతో గొప్పగా, సరళంగా చెప్పారు కవి.

“సాగర మధనం.. అమృత మధురం”:
ఇక్కడ వేటూరి పురాణాలను శృంగారానికి అనుసంధానించారు. దేవదానవులు క్షీరసాగరాన్ని మధించినప్పుడు అందులోంచి హాలాహలం, లక్ష్మీదేవి, చివరకు అమృతం ఉద్భవించాయి. ఇద్దరు మనుషులు ప్రేమలో పడినప్పుడు వారి హృదయాల్లో జరిగే భావోద్వేగాల అల్లకల్లోలం ఒక సాగర మధనం లాంటిది. ఆ మధనం తర్వాత పుట్టే ప్రేమ అనే ఫలితం ‘అమృతం’ వలె తీయనిది. అంటే ప్రేమానుభూతిని అమృత మధురంగా అభివర్ణించారు.

“సంగమ.. సరిగమ.. నవపారిజాతం”:
ఇద్దరు వ్యక్తుల, రెండు మనసుల కలయికే ‘సంగమం’. ఆ సంగమం నుండి ఉద్భవించే ఆనందం సంగీతంలోని ఏడు స్వరాలైన ‘సరిగమల’ వలె సప్తవర్ణ శోభితంగా ఉంటుంది. అది ఒక కొత్తగా పూసిన పారిజాత పుష్పం (నవపారిజాతం) లాగా స్వచ్ఛంగా, సువాసనలు వెదజల్లుతూ ఉంటుందని వర్ణించడం వేటూరి కవితా పటిమకు నిదర్శనం. పారిజాతం ఎంతో సున్నితమైనది, దేవలోకపు పుష్పం. ప్రేమను ఆ దేవలోకపు పుష్పంతో పోల్చడం ద్వారా దాని పవిత్రతను చాటారు.

మొదటి చరణం విశ్లేషణ: ప్రకృతి, ప్రణయాల మేళవింపు

ఏ రాగమో ఏమో మన అనురాగం
వలపు వసంతాన హృదయపరాగం
ఆ ఆ..అ అ ఆ..అ అ అ ఆ..ఆ ఆ
అ..అ..అ..ఆ..ఆ..ఆ..ఆ..ఆ.

ఏ రాగమో ఏమో మన అనురాగం
వలపు వసంతాన హృదయపరాగం
ఎదలోయలలో నిదురించిన నా కోరిక పాడే కోయిల గీతం
శతవసంతాల…దశదిశంతాల సుమసుగంధాల…భ్రమరనాదాల
కుసుమించు నీ అందమే..విరిసింది అరవిందమై కురిసింది మకరందమై..

ఈ చరణంలో వేటూరి ప్రకృతిలోని అందాలను నాయకా నాయికల మనోభావాలకు అద్దంగా చూపించారు.

“ఏ రాగమో ఏమో మన అనురాగం”:
సంగీతంలో అసంఖ్యాకమైన రాగాలున్నాయి. కళ్యాణి, మోహన, హిందోళం, శంకరాభరణం… ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయి. కానీ తమ మధ్య పుట్టిన ఈ అద్భుతమైన ప్రేమ (అనురాగం) ఏ రాగానికి చెందుతుందో, దానికి ఏ పేరు పెట్టాలో తెలియని ఒక అనిర్వచనీయమైన స్థితి ఇది.

“వలపు వసంతాన హృదయపరాగం”:
వసంత ఋతువు అంటే ప్రకృతి కొత్తగా చిగురించే సమయం, పూలు పూసే సమయం. వలపు (ప్రేమ) అనే వసంతం రాగానే, హృదయం ఒక పువ్వులా వికసించి, అందులోని ప్రేమానురాగాలు పరాగం (పుప్పొడి) వలె బయటకు వెదజల్లబడుతున్నాయి. ఒక పువ్వు తన సుగంధాన్ని, పరాగాన్ని ఎలా పంచుతుందో, ప్రేమికుడి హృదయం కూడా అలాగే తన ప్రేమను పంచుతోంది.

“ఎదలోయలలో నిదురించిన నా కోరిక పాడే కోయిల గీతం”:
మనిషి గుండెను ఒక లోయతో (Valley) పోల్చారు. ఆ లోయలో ఎప్పటినుంచో అణిచిపెట్టుకున్న, లేదా నిద్రపోతున్న ఒక కోరిక ఉంది. ఇప్పుడు ప్రేమ చిగురించగానే, వసంతం రాగానే కోయిల ఎలాగైతే సంతోషంగా పాడుతుందో, ఆ ఎదలోయలలో నిదురించిన కోరిక కూడా కోయిల గీతంలా మేల్కొని పాడుతోంది. ఇది ఎంతో అద్భుతమైన కల్పన.

“శతవసంతాల…దశదిశంతాల సుమసుగంధాల…భ్రమరనాదాల”:
ఈ పదాల కూర్పు (Alliteration/ప్రాస) వినడానికి ఎంతో ఇంపుగా ఉంటుంది. వంద వసంతాల కాలం, పది దిక్కుల (దశదిశలు) వ్యాపించిన పూల సువాసనలు (సుమసుగంధాలు), ఆ పూల చుట్టూ తిరిగే తుమ్మెదల ఝుంకారాలు (భ్రమరనాదాలు). ఈ మొత్తం ప్రకృతి సౌందర్యం…

“కుసుమించు నీ అందమే..విరిసింది అరవిందమై కురిసింది మకరందమై..”:
పైన చెప్పిన ఆ ప్రకృతి సౌందర్యం అంతా కలగలిపి నీ అందంగా (నాయిక సౌందర్యం) వికసించింది. ఆ అందం ఒక తామరపువ్వులా (అరవిందం) వికసించి, నా జీవితంలోకి తేనెలా (మకరందం) కురుస్తోంది అని నాయకుడు నాయికను కీర్తిస్తున్నాడు. అరవిందం అనగా పద్మం. బురదలో పుట్టినా స్వచ్ఛంగా ఉండే పద్మంలా నీ అందం వికసించింది అనడంలో ఒక పవిత్రత గోచరిస్తుంది.

రెండవ చరణం విశ్లేషణ…
ప్రియురాలి ప్రశంస, ప్రణయ పారవశ్యం!

జాబిలి కన్నా నా చెలి మిన్నా..పులకింతలకే పూచిన పొన్న..
కానుకలేమి నే నివ్వగలను? కన్నుల కాటుక నే నవ్వగలను !
పాలకడలిలా వెన్నెల పొంగింది పూలపడవలా నా తనువూగింది
ఏ మల్లెల తీరాల నిను చేరగలనూ ? మనసున మమతై కడతేరగలను !

“జాబిలి కన్నా నా చెలి మిన్నా..పులకింతలకే పూచిన పొన్న..”:
ఆకాశంలో ఉండే చంద్రుడి (జాబిలి) కంటే నా ప్రియురాలే (చెలి) గొప్పది, అందమైనది (మిన్న). ఆమె ఎలాంటిదంటే, కేవలం పులకింత (ఒక స్పర్శ లేదా ఆలోచన) తగలగానే వికసించే పొన్న పువ్వు (ఒక రకమైన సువాసన గల పువ్వు) లాంటి సున్నితమైనది.

“కానుకలేమి నే నివ్వగలను? కన్నుల కాటుక నే నవ్వగలను !”:
ఇంతటి అందమైన, సున్నితమైన ప్రియురాలికి నేను ఏమి బహుమతిగా (కానుకగా) ఇవ్వగలను? నా దగ్గర అంతటి విలువైన వస్తువు ఏముంది? దానికి సమాధానంగా, “నీ కళ్ళకు కాటుకనై (రక్షణగా, అందంగా) నేను మారగలను” అని అంటాడు. కాటుక అనేది కంటికి చలువనిస్తుంది, అందాన్ని ఇస్తుంది, అలాగే ఎప్పుడూ కంటికి అంటిపెట్టుకుని ఉంటుంది. ప్రియుడు కూడా అలా ఆమెకు రక్షణగా, తోడుగా ఉంటానని ప్రమాణం చేస్తున్నాడు. ఇక్కడ ‘కన్నుల కాటుక నే నవ్వగలను’ (నేను అవ్వగలను అనే పదం నవ్వగలను అని కలిసిపోయింది పాటలో) అనే ప్రయోగం అద్భుతం.

“పాలకడలిలా వెన్నెల పొంగింది పూలపడవలా నా తనువూగింది”:
వెన్నెలను క్షీరసాగరంతో (పాలకడలి) పోల్చడం కవులకు పరిపాటి. కానీ ఆ పాలకడలి లాంటి వెన్నెల ప్రవాహంలో, తన శరీరాన్ని (తనువు) ఒక పూల పడవతో పోల్చడం వేటూరి ప్రతిభ. అలల మీద పడవ ఊగినట్లు, ఆ ప్రేమ అనే, వెన్నెల అనే పారవశ్యంలో నా శరీరం పూల పడవలా తేలిపోతోంది, ఊగుతోంది అని నాయిక/నాయకుడు ఫీల్ అవ్వడం కనబడుతుంది.

“ఏ మల్లెల తీరాల నిను చేరగలనూ ? మనసున మమతై కడతేరగలను !”:
ఈ ప్రేమ ప్రయాణంలో మనం ఏ తీరాలకు చేరుకుంటాం? ఆ తీరాలు మల్లెపూలతో నిండిన సువాసన భరితమైన తీరాలా? ఎలా నిన్ను చేరుకుంటాను? దానికి సమాధానంగా.. “నీ మనసులో ఒక మమతగా (ప్రేమగా) మారి అక్కడే స్థిరపడిపోతాను (కడతేరగలను)” అంటాడు. భౌతికమైన తీరాల కంటే, ప్రియురాలి మనసే అంతిమ గమ్యస్థానం అని చెప్పడం ఇక్కడ పరమార్థం.

స్వర ప్రస్తారం – మాధుర్యపు శిఖరం:
ఆ…గగసరి గపదప మమ గగ రిరి సస సరిసగమ
రిమగపదప రిమరిమ స రి..గస స..పద ద..పద ద ప..
మానస వీణా మధుగీతం మనసంసారం సంగీతం సంసారం…సంగీతం…

ఇక్కడే రాజన్-నాగేంద్రల సంగీత విశ్వరూపం కనబడుతుంది. పై పంక్తుల సాహిత్యం ముగియగానే, ఏమాత్రం విరామం తీసుకోకుండా ఎస్.పి.బాలు, సుశీల గారు పాడిన ఈ స్వరాక్షరాలు సంగీత ప్రియులకు ఒక విందు. శాస్త్రీయ సంగీతంలోని స్వరాలను సినిమా పాటకు అనుగుణంగా, శృంగార రసాన్ని ఏమాత్రం తగ్గించకుండా, ఒక ఉద్వేగాన్ని (Crescendo) సృష్టించేలా ట్యూన్ చేశారు. ఈ స్వరాలను పాడటంలో సింగర్స్ చూపించిన శ్వాస నియంత్రణ (Breath Control) గాన విద్యార్థులకు ఒక పాఠం లాంటిది. ఈ స్వరాలు ముగియగానే వెంటనే “మానస వీణా మధుగీతం…” అని పల్లవిని అందుకోవడం ఒక ‘పర్ఫెక్ట్ ల్యాండింగ్’ (Perfect Landing) లాగా అనిపిస్తుంది.

మూడవ చరణం విశ్లేషణ…
ప్రేమ తీవ్రత, సమ్మేళనం!

ఆ..ఆఆ…ఆ..ఆ..నిరిగమద మగరిని..దనిని..నిదమ..ఆ ఆ ఆ…ఆ ఆ అ ..
(ముందుగా స్వరాలాపన, వాయిద్యాల హేల)
నిని రిరి గగ మమ దద
దద నిని రిరి గగ మమ
మమ దద నిని రిరి గగగ

పై స్వరాలు ముగిసాక అత్యంత భావోద్వేగపూరితమైన పంక్తులు మొదలవుతాయి. ఇవి ప్రేమలో పడిన తర్వాత మనిషి మనస్తత్వంలో వచ్చే ఊహించని మార్పులను వర్ణిస్తాయి.

“కురిసే దాకా అనుకోలేదూ శ్రావణ మేఘమని”:
శ్రావణ మాసంలో వచ్చే మేఘాలు ఎప్పుడు కురుస్తాయో, ఎలా కురుస్తాయో ఊహించడం కష్టం. ఆకాశంలో నల్లగా మబ్బు పడుతుంది, సడెన్ గా కుండపోత వర్షం కురుస్తుంది. అలాగే నా జీవితంలోకి ఈ ప్రేమ ఎప్పుడు వస్తుందో, అది ఇంతటి శ్రావణ వర్షంలా నన్ను ముంచెత్తుతుందని నేనెప్పుడూ ఊహించలేదు. అది కురిసే దాకా నాకు తెలియలేదు అని ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ ఇచ్చారు.

“ఆ ఆ అ..తడిసే దాకా అనుకోలేదు తీరని దాహమని”:
వర్షంలో తడిస్తే దాహం తీరుతుంది అని అంటారు. కానీ ప్రేమ అనే వర్షంలో తడిసిన తర్వాతే తెలిసింది, నాలో ఎంత తీరని దాహం ఉందో, ఆ ప్రేమ కోసం నా మనసు ఎంతగా పరితపించిందో అని అర్థం చేసుకున్న ఒక ఆర్తి. తడిసే దాకా తెలియలేదు నాలో ఇంత ఆరాటం, ఇంత దాహం దాగి ఉందని! ఒకవైపు దాహం, మరోవైపు తడవడం… ఇదొక విచిత్రమైన, ఆనందదాయకమైన వైరుధ్యం (Paradox).

“ఆ ఆ..కలిసేదాకా అనుకోలేదు తీయనీ స్నేహమనీ”:
మనసుల కలయిక జరిగేంత వరకు తెలియదు, ఈ బంధం, ఈ స్నేహం ఇంత తీయగా, ఇంత మధురంగా ఉంటుందని. శారీరక కలయిక కంటే ముందు జరిగే మానసిక కలయిక (Platonic Love And Emotional Bonding) గురించిన ప్రస్తావన ఇది.

(మళ్లీ ఒక సుదీర్ఘమైన, అత్యంత వేగవంతమైన స్వర ప్రస్తారం)
సనిరి సని..ని ని ని..నిని నిని నిని దని దనిద మద సస స
మగదమగ మగ మగ గద మగ మగ..నిమగమ దప..దగరిగ రిగ..దనినిరి నిరి
ఆ ఆ అ అ…ఆ ఆ అ అ..ఆ ఆ అ అ..ఆ ఆ అ అ..ఆ ఆ ఆ……ఆ ఆ ఆ అ అ అ ఆ ఆ..మా…రిమగదప రిమరి..సరిమరి సరిసద..ససరి సరిమ..

ఈ భాగం వింటుంటే ఒక ఉప్పెన లాంటి భావోద్వేగం కలుగుతుంది. బాలు, సుశీల గారు పోటీ పడి పాడిన ఈ స్వరాలు ఒక శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంటాయి. ఆ స్వరాల వేగం, వాటిలోని ఆరోహణ అవరోహణలు… శ్రోతలను కుర్చీ అంచున కూర్చోబెడతాయి. ఆ తారస్థాయికి చేరుకున్న తర్వాత సడెన్ గా ఒక ప్రశాంతత…

“పెదవినేనుగా..పదము నీవుగా..ఎదను పాడని”:
ఎంతటి గొప్ప ఊహ ఇది! “పెదవి నేనుగా” – నేను కేవలం పలకడానికి సిద్ధంగా ఉన్న పెదవులను మాత్రమే. “పదము నీవుగా” – నా పెదవుల నుండి వచ్చే కవిత, పదం, అర్థం అంతా నీవే. “ఎదను పాడని” – ఈ పెదవి, పదం కలిసి మన హృదయం (ఎద) పాడేలా చేద్దాం. అంటే శరీరాలు వేరైనా, మన ఇద్దరి ఆత్మ ఒకటే అనే అద్వైత భావన ఇది. నువ్వు లేకపోతే నాకు అర్థం లేదు, నేను లేకపోతే నీకు రూపం లేదు. ఇద్దరం కలిస్తేనే ఒక పరిపూర్ణమైన పాట పుడుతుంది అని చెప్పడం ద్వారా ప్రేమలోని అత్యున్నత శిఖరాన్ని వేటూరి తాకారు.

దీని తర్వాత మళ్ళీ ప్రశాంతంగా, మనసుకు హత్తుకునేలా…
మానస వీణా మధుగీతం మనసంసారం సంగీతం
సాగర మధనం..అమృత మధురం
సంగమ..సరిగమ..నవపారిజాతం

వేటూరి స్థానం – ఈ పాట ఎందుకంత ప్రత్యేకం?
వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారు అంటే తెలుగు పాటకు ఒక నిఘంటువు లాంటివారు. అప్పటిదాకా ఉన్న సినిమా పాటల శైలిని మార్చి, అందులో గ్రాంథిక, వ్యావహారిక, లాక్షణిక భాషల మేళవింపుతో సరికొత్త ప్రయోగాలు చేసిన ఆధునిక యుగ కవి ఆయన. ఈ పాటలో ఆయన వాడిన పదజాలం చదివితే ఆయన ప్రాచీన కావ్యాలను ఎంతగా మథించారో అర్థమవుతుంది. ‘పరాగం’, ‘అరవిందం’, ‘మకరందం’, ‘పాలకడలి’, ‘భ్రమరనాదం’ వంటి పదాలు సాధారణ వ్యవహారంలో ఉండవు. కానీ వాటిని అత్యంత సరళంగా ఒక సినిమా పాటలో ఇరికించి, సామాన్య ప్రేక్షకుడికి సైతం ఆ అర్థం స్ఫురించేలా, ఆ భావం హృదయానికి హత్తుకునేలా చేయడం వేటూరికే చెల్లింది.

సంగీతపరమైన విశ్లేషణ – రాజన్-నాగేంద్రల ప్రతిభ
ఈ పాటలో వాడిన రాగం, గమకాలు అన్నీ దక్షిణ భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత ఛాయల్లో ఉంటాయి. కానీ దీన్ని ఎక్కడా ఒక కచేరీ పాటలా అనిపించకుండా, అద్భుతమైన లలిత గీతంలా (Light Music) మలిచారు. ముఖ్యంగా బ్యాక్ గ్రౌండ్ స్కోర్ (BGM) లో వచ్చే వేణువు (Flute) ముక్కలు, గిటార్ కార్డ్స్ (Guitar Chords) మరియు తబలా/మృదంగం బీట్ శ్రోతలను ఒక రొమాంటిక్ మూడ్ లోకి తీసుకెళ్తాయి. ఇంటర్లూడ్స్ (Interludes) లో వచ్చే వాయిద్యాల వాడకం సినిమా పాటల నిర్మాణంలో ఒక మాస్టర్ క్లాస్ (Master class) అని చెప్పవచ్చు.

గాయనీగాయకుల స్వర వైభవం
శ్రీ ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారు ఈ పాటలో ఒక విలక్షణమైన శైలిని ప్రదర్శించారు. ఆయన గొంతులో ఉండే బేస్ (Bass) ఈ పాటకు ఎంతో గాంభీర్యాన్నిచ్చింది. ఎక్కడ ఊపిరి తీసుకోవాలి, ఎక్కడ వదలాలి, ఏ పదాన్ని ఒత్తి పలకాలి (ఉదాహరణకు: ‘కురిసే దాకా…’ అన్నప్పుడు ఆ ఆశ్చర్యాన్ని గొంతులో పలికించడం) అనే విషయాల్లో ఆయన ఒక యూనివర్సిటీ. ఇక పి. సుశీల గారి గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే. ఆమె గొంతులో ఒక దైవత్వం ఉంటుంది. పల్లవిలో ఆమె “సంగమ.. సరిగమ.. నవపారిజాతం” అని పాడినప్పుడు నిజంగానే ఒక పారిజాత పుష్పం మన చెవిలో వికసించినట్లు అనిపిస్తుంది. వారిద్దరూ కలిసి పాడిన చరణాల చివరన వచ్చే స్వరాలు (Swarams) తెలుగు సినిమా ఆడియో రికార్డింగ్ చరిత్రలో అత్యుత్తమమైన వాటిలో ఒకటిగా నిలిచిపోయాయి.

చిత్రం మరియు పాటల విజయం
1977లో విడుదలైన ‘పంతులమ్మ’ సినిమా ఎంతటి విజయం సాధించిందో అందరికీ తెలిసిందే. కానీ సినిమా రన్ తో సంబంధం లేకుండా ఈ పాట ఒక స్వతంత్రమైన ఆల్బమ్ గా, ఎవర్ గ్రీన్ క్లాసిక్ గా నిలిచిపోయింది. ఆకాశవాణి (All India Radio) లో దశాబ్దాల పాటు ఈ పాట మోగని రోజు లేదు అంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఈ పాట కోసం ఎన్నో సార్లు ఆ క్యాసెట్లను, రికార్డులను కొనుక్కున్న శ్రోతలు లక్షల్లో ఉన్నారు. యూట్యూబ్, స్పాటిఫై వంటి డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్స్ వచ్చిన ఈ కాలంలో కూడా, ఈ పాటకు వస్తున్న లక్షలాది వ్యూస్, కామెంట్స్ దీని స్థిరత్వాన్ని (Longevity) నిరూపిస్తున్నాయి.

అద్భుతమైన కలయిక!
“మానస వీణా మధుగీతం” అనేది కేవలం కొన్ని పదాల, స్వరాల కలయిక కాదు. అది ఒక భావోద్వేగపు తీరని దాహం. వేటూరి అక్షరాలు, రాజన్-నాగేంద్రల స్వరాలు, బాలు-సుశీల గళాలు కలిసి సృష్టించిన ఒక రసవాద విద్య (Alchemy) ఇది. ప్రకృతిలోని ప్రతి శబ్దాన్ని, ప్రేమలోని ప్రతి కోణాన్ని అక్షరాల్లో బంధించిన వేటూరి గారికి పాదాభివందనం చేయకుండా ఉండలేం. “సాగర మధనం.. అమృత మధురం” అని ఆయన అన్నట్లుగానే, తెలుగు చలనచిత్ర సంగీత సాగరాన్ని మథించి తీసిన ఒక అద్భుతమైన అమృత కలశం ఈ పాట. ఇది ఎన్ని తరాలు మారినా, సంగీతానికి ఎన్ని కొత్త వాయిద్యాలు వచ్చినా, తెలుగు జాతి ఉన్నంత కాలం చెక్కుచెదరని సువర్ణ గీతంగా ప్రతి తెలుగింటి మానస వీణపై మ్రోగుతూనే ఉంటుంది