వేటూరి కలం నుండి జాలువారిన ఆధునిక జీవన వేదం – ఒక సమగ్ర, తాత్విక మరియు విశ్లేషణాత్మక మహా ప్రబంధం!
తెలుగు సినీ సాహితీ చరిత్రలో కొన్ని పాటలు కేవలం వినడానికి బాగుంటాయి, కొన్ని గుండెను హత్తుకుంటాయి. కానీ అతికొద్ది పాటలు మాత్రమే మన ఆలోచనా దృక్పథాన్ని మార్చి, జీవితాన్ని ఒక కొత్త కోణంలో చూసేలా చేస్తాయి. 1988లో విడుదలైన ‘చిన్ని కృష్ణుడు’ చిత్రంలోని “జీవితం సప్త సాగర గీతం” అటువంటి ఒక అరుదైన కళాఖండం. మహానుభావుడు వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారు రాసిన ఈ పాటను కేవలం ఒక సినీ గీతంగా చూడలేం; ఇది ఆధునిక కాలపు మనిషికి, మారుతున్న ప్రపంచానికి మధ్య జరిగిన ఒక సంభాషణ. ఆర్.డి. బర్మన్ గారూ అందించిన అద్భుతమైన వెస్ట్రన్ క్లాసికల్ టచ్ ఉన్న సంగీతం, రమేష్ బాబు నటన, వీటన్నింటికీ మించి వేటూరి గారి పద విన్యాసం ఈ పాటను ఒక అమరకావ్యంగా నిలబెట్టాయి.
ఈ సుదీర్ఘ వ్యాసంలో, ఈ పాటలోని ప్రతి చరణాన్ని, ప్రతి పదాన్ని, ఆ పదాల వెనుక ఉన్న గూఢార్థాన్ని, తాత్విక కోణాన్ని మనం క్షుణ్ణంగా చర్చిద్దాం.
ఆధునికత వైపు అడుగులు
1980వ దశకం చివరలో భారతీయ సమాజం ప్రపంచీకరణ దిశగా తొలి అడుగులు వేస్తోంది. అమెరికా అంటే ఒక కలల లోకం, అక్కడికి వెళ్లడం అంటే జీవితంలో స్థిరపడటం అనే భావన బలంగా ఉన్న రోజులవి. ‘చిన్ని కృష్ణుడు’ సినిమాలో హీరో అమెరికా వెళ్లినప్పుడు, అక్కడి వైభవాన్ని చూసి పులకించి పాడుకునే సందర్భమిది. అయితే, వేటూరి గారు దీన్ని కేవలం ఒక ‘టూరిస్ట్ గైడ్’ లాంటి పాటగా మార్చకుండా, దానికి ఒక ఉన్నతమైన తాత్వికతను అద్దారు. అమెరికాలోని భౌతిక సంపదను భారతీయ వేదాంత కోణంలో విశ్లేషించడం ఇక్కడ గమనించాల్సిన విశేషం.
జీవితం – ఒక సంగీత సముద్రం
“జీవితం సప్త సాగర గీతం… వెలుగు నీడల వేదం… సాగనీ పయనం… కల ఇల కౌగిలించే చోట…
సప్త సాగర గీతం
భారతీయ పురాణాల ప్రకారం భూమి సప్త సముద్రాలచే పరివేష్టితమై ఉంది. లవణ, ఇక్షు, సుర, సర్పి, దధి, క్షీర, శుద్ధోదక సముద్రాలు అనేవి భౌగోళిక సరిహద్దులే కాదు, అవి మనిషి జీవితంలో అనుభవించే వివిధ రసాలకు (రుచులకు) సంకేతాలు. జీవితం అంటే కేవలం ఒకే రకమైన అనుభవం కాదు. అది ఏడు సముద్రాలంత వైవిధ్యమైనది, లోతైనది.
అంతేకాకుండా, ‘సప్త’ అనే పదం సంగీతంలోని ‘సప్త స్వరాలను’ కూడా సూచిస్తుంది. సముద్రపు అలల ఘోషలో ఎలాగైతే ఒక లయ ఉంటుందో, జీవితంలోని హెచ్చుతగ్గుల్లో కూడా ఒక గీతం (సంగీతం) ఉందని వేటూరి గారు చెప్తారు.
వెలుగు నీడల వేదం
వేదం అంటే జ్ఞానం. జీవితం అంటే కేవలం సుఖం (వెలుగు) మాత్రమే కాదు. దుఃఖం, వైఫల్యం, నిరాశ (నీడ) కూడా అందులో భాగమే. ఒక ఫోటో స్పష్టంగా రావాలంటే వెలుగుతో పాటు నీడ కూడా అవసరం. అలాగే, మనిషి పరిపూర్ణమవ్వాలంటే కష్టనష్టాలను కూడా వేదవాక్కులా స్వీకరించాలి. ఇది భగవద్గీతలోని స్థితప్రజ్ఞతను గుర్తుచేస్తుంది.
కల ఇల కౌగిలించే చోట
‘కల’ అంటే మన ఆశలు, ఆశయాలు, ఊహలు. ‘ఇల’ అంటే ఈ భూమి, వాస్తవం. మనిషి ఎప్పుడూ కలల్లో విహరిస్తుంటాడు, కానీ వాస్తవంలో బ్రతుకుతుంటాడు. ఈ రెండూ ఎక్కడైతే ఏకమవుతాయో, అంటే మన కలలు ఎక్కడైతే నిజమవుతాయో, ఆ స్థలమే స్వర్గతుల్యం. అమెరికాను చూస్తున్నప్పుడు కవికి అది కలలు నిజమయ్యే భూమిగా అనిపిస్తోంది.
మానవ మేధస్సు – విశ్వరూపం
“ఏది భువనం ఏది గగనం తారా తోరణం… ఈ చికాగో సియర్స్ టవరే స్వర్గ సోపానమూ… ఏది సత్యం ఏది స్వప్నం డిస్నీ జగతిలో… ఏది నిజమో ఏది మాయో తెలియని లోకమూ…”
భువనం – గగనం – తారా తోరణం
చికాగో నగరంలోని ఆకాశహర్మ్యాలను (Skyscrapers) చూసినప్పుడు, భూమి ఎక్కడ ముగిసిందో, ఆకాశం ఎక్కడ మొదలైందో అర్థం కాని స్థితి కలుగుతుంది. మనిషి నిర్మించిన భవనాలు మేఘాలను చీల్చుకుంటూ వెళ్తున్నాయి. రాత్రి వేళ ఆ భవనాల వెలుగులు ఆకాశంలోని నక్షత్రాలలా (తారా తోరణం) భ్రమింపజేస్తున్నాయి. ఇక్కడ వేటూరి గారు మానవ నిర్మితాన్ని ప్రకృతితో పోల్చారు.
సియర్స్ టవర్ – స్వర్గ సోపానం
ఒకప్పుడు ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన భవనంగా వెలుగొందిన ‘సియర్స్ టవర్’ (ప్రస్తుతం విల్లిస్ టవర్) ను ‘స్వర్గ సోపానం’ అనడం వెనుక గొప్ప భావం ఉంది. పురాణాల్లో స్వర్గానికి వెళ్లాలంటే ఎంతో పుణ్యం చేసుకోవాలి, కానీ ఆధునిక కాలంలో మనిషి తన మేధస్సుతో, సాంకేతికతతో భూమి మీద నుండే ఆకాశాన్ని (స్వర్గాన్ని) తాకే నిచ్చెనలు కట్టుకున్నాడని దీని అర్థం.
సత్యం – స్వప్నం – మాయ
ఫ్లోరిడాలోని డిస్నీ వరల్డ్ ఒక వింత లోకం. అక్కడ మనం చూసే కార్టూన్ పాత్రలు, మాయా భవనాలు అన్నీ ఊహాజనితమే. కానీ అవి మన కళ్లముందే కదులుతుంటాయి. “బ్రహ్మ సత్యం జగన్మిథ్య” అన్న శంకరాచార్యుల మాటను వేటూరి గారు ఇక్కడ అన్వయించారు. ఆ వినోద ప్రపంచంలో ఏది నిజం, ఏది భ్రమ (మాయ) అనేది తెలుసుకోవడం కష్టం. ఇది మానవ జీవితంలోని అనిశ్చితికి ఒక ప్రతీక.
“హే… బ్రహ్మ మానస గీతం… మనిషి గీసిన చిత్రం… చేతనాత్మక శిల్పం… మతి కృతి పల్లవించే చోట…
ఇక్కడ వేటూరి గారు సృష్టికర్త (బ్రహ్మ) కు, మనిషికి మధ్య ఒక పోటీని చూపిస్తున్నారు. దేవుడు ప్రపంచాన్ని తన సంకల్పంతో (మానస గీతం) సృష్టించాడు. కానీ ఈ ఆధునిక అద్భుతాలను మనిషి తన మేధస్సుతో (మతి) ఒక చిత్రంగా గీశాడు. ‘చేతనాత్మక శిల్పం’ అంటే కేవలం రాయి కాదు, అది జీవం ఉన్న కళ. ఆలోచన (మతి) మరియు పని (కృతి) ఎక్కడైతే కలిసి ఒక పువ్వులా పూస్తాయో (పల్లవించడం), అక్కడ అద్భుతాలు జరుగుతాయని ఆయన సందేశం.
స్వేచ్ఛ, శాంతి మరియు సమైక్యత
“ఆ లిబర్టీ శిల్ప శిలలలో స్వేచ్ఛా జ్యోతులూ… ఐక్య రాజ్య సమితిలోన కలిసే జాతులూ… ఆకసాన సాగిపోయే అంతరిక్షాలు… ఈ మయామి బీచ్ కన్నా ప్రేమ సామ్రాజ్యమూ…”
స్టాచ్యూ ఆఫ్ లిబర్టీ – స్వేచ్ఛా జ్యోతి
స్టాచ్యూ ఆఫ్ లిబర్టీ అమెరికాకే కాదు, ప్రపంచానికే స్వేచ్ఛకు చిహ్నం. ఆ విగ్రహం చేతిలో ఉన్న జ్యోతి అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలే జ్ఞానానికి, బానిస సంకెళ్లను తెంచే స్వేచ్ఛకు సంకేతం. వేటూరి గారు ‘శిల్ప శిలలలో’ అంటూ ఆ రాతి విగ్రహానికి ఉన్న చైతన్యాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు.
ఐక్య రాజ్య సమితి (UN) – వసుధైక కుటుంబకం
ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాల ప్రతినిధులు ఒకే చోట కూర్చుని చర్చించే ఐక్యరాజ్యసమితి భవనం, ప్రాచీన భారతీయ భావన అయిన ‘వసుధైక కుటుంబకం’ (ప్రపంచమంతా ఒకే కుటుంబం) కు నిదర్శనం. జాతి, మత, కుల భేదాలు లేకుండా మనుషులంతా ఒక్కటే అనే భావం అక్కడ కనిపిస్తుంది.
అంతరిక్షాలు మరియు మయామి బీచ్
అమెరికా అంతరిక్ష పరిశోధనలో అగ్రగామి. మనిషి భూమిని వదిలి చంద్రుడిపైకి, గ్రహాంతరాలకు వెళ్తున్న వైనాన్ని ‘అంతరిక్షాలు’ అనే పదంతో సూచించారు. అదే సమయంలో, భౌతిక సుఖాలకు, ప్రకృతి అందాలకు నిలయమైన మయామి బీచ్ గురించి చెబుతూనే… అన్నింటికంటే మిన్నయైనది ‘ప్రేమ సామ్రాజ్యం’ అని గుర్తు చేస్తారు. ఎన్ని టవర్లు కట్టినా, ఎన్ని గ్రహాలకు వెళ్లినా, మనుషుల మధ్య ప్రేమ లేకపోతే అది వ్యర్థం.
“హే… సృష్టికే ఇది అందం… దృష్టికందని దృశ్యం… కవులు రాయని కావ్యం… కృషి ఖుషి సంగమించే చోట…”
కృషి – ఖుషి: ఈ పాటలోని పరమార్థం
వేటూరి గారి పద చిత్రాల్లో ఇది అత్యంత లోతైనది. ‘కృషి’ అంటే కఠిన శ్రమ. ‘ఖుషి’ అంటే ఆనందం. అమెరికా లేదా ఏదైనా దేశం అభివృద్ధి చెందిందంటే దాని వెనుక ఉన్నది అంకితభావంతో కూడిన శ్రమ. ఆ శ్రమ వల్ల కలిగే ఫలితమే ఈ వైభవం. ఎక్కడైతే కష్టపడే తత్వం (కృషి), దాని వల్ల కలిగే తృప్తి (ఖుషి) సంగమిస్తాయో, అక్కడ జీవితం ఒక కావ్యంగా మారుతుంది. ఏ కవీ ఇప్పటివరకు వర్ణించని ఒక అద్భుత కావ్యం ఈ ఆధునిక నాగరికత అని ఆయన కీర్తించారు.
భాషా సౌందర్యం – వేటూరి ముద్ర
ఈ పాటలో వేటూరి గారు ఉపయోగించిన పదజాలం ఒక భాషా ప్రయోగశాల వంటిది. ఆయన సంస్కృతం, తెలుగు, ఉర్దూ మరియు ఆంగ్ల పదాలను ఎలా మేళవించారో చూడండి:
సంస్కృత సమాసాలు
సప్త సాగర గీతం, స్వర్గ సోపానం, బ్రహ్మ మానస గీతం, చేతనాత్మక శిల్పం.
తెలుగుదనం:
వెలుగు నీడలు, కల ఇల కౌగిలి, సాగనీ పయనం.
ఉర్దూ స్పర్శ
‘ఖుషి’ వంటి పదాలను వాడి పాటకు ఒక మధురమైన లయను ఇచ్చారు.
ఆధునిక ఆంగ్ల పదాలు:
చికాగో, సియర్స్ టవర్, డిస్నీ, మయామి, లిబర్టీ.
ఈ విభిన్న భాషల కలయికే ఈ పాటను విశ్వవ్యాప్తం చేసింది. ఒక సామాన్య ప్రేక్షకుడికి ఇది ఒక హుషారైన పాటగా అనిపిస్తుంది, కానీ ఒక సాహితీవేత్తకు ఇది ఒక తాత్విక గ్రంథంలా కనిపిస్తుంది.
సంగీత సాహిత్యం – ఒక అపూర్వ సంగమం
ఆర్.డి. బర్మన్ గారి సంగీతం గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పాలి. ఆయన ఈ పాటలో వాడిన బీట్స్ మరియు ఆర్కెస్ట్రేషన్, అమెరికాలోని వేగాన్ని, అక్కడి వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. కానీ వేటూరి గారు రాసిన సాహిత్యంలోని లోతును దెబ్బతీయకుండా, సంగీతం దానికి ఒక వాహనంలా పనిచేసింది. ముఖ్యంగా పాట మధ్యలో వచ్చే కోరస్ మరియు ఇన్స్ట్రుమెంటల్ బిట్స్ మనల్ని నిజంగానే ఒక ప్రయాణంలో ఉన్న అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.
ఈ పాట ఇచ్చే సందేశం ఏమిటి
నేటి తరానికి ఈ పాట ఎందుకు అవసరం?
అభివృద్ధిని ప్రేమించు
మనిషి మేధస్సుతో సాధించిన అభివృద్ధిని తక్కువ చేయకూడదు. సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ కూడా దైవ సృష్టికి మరో రూపమే.
శ్రమకు ప్రాధాన్యత
‘కృషి’ లేకుండా ‘ఖుషి’ రాదు. మనం ఏదైనా సాధించాలంటే దానికి తగిన శ్రమ అవసరం.
సమతుల్యత
జీవితం అంటే వెలుగు నీడల కలయిక అని గ్రహించినప్పుడు, కష్టం వచ్చినప్పుడు కుంగిపోకుండా, సుఖం వచ్చినప్పుడు పొంగిపోకుండా ఉండగలం.
ప్రేమ శాశ్వతం
అన్ని భౌతిక సంపదల కంటే, మనుషుల మధ్య ఉండే ప్రేమ మరియు ఐక్యతే నిజమైన ఆస్తి.
అనంత భావం
“జీవితం సప్త సాగర గీతం” అనేది కేవలం ఒక సినిమా పాట కాదు. అది వేటూరి గారు మనకు అందించిన ఒక ‘ఆధునిక జీవన సూత్రం’. ఒక దేశం అభివృద్ధిని వర్ణిస్తూనే, మానవ మనుగడలోని పరమార్థాన్ని అంత అందంగా చెప్పడం కేవలం వేటూరి గారికే సాధ్యం. ఈ పాట వింటున్న ప్రతిసారీ మనకు ఒక కొత్త ఉత్సాహం, ఒక కొత్త ఆలోచన కలుగుతుంది. మనిషి నిర్మించిన కట్టడాలలో దైవత్వాన్ని చూడటం, యంత్రాల మధ్యలో కూడా ప్రేమను వెతకడం ఈ పాట నేర్పిన పాఠం.
అందుకే వేటూరి గారు భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన రాసిన ప్రతి అక్షరం ఒక ‘చేతనాత్మక శిల్పం’లా మనల్ని వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. ఈ పాట ఒక ప్రవాహం… అది నిరంతరం సాగనీ!
మీకు ఈ విశ్లేషణ నచ్చితే, ఈ పాట వింటున్నప్పుడు మీకు కలిగే భావాలను కింద కామెంట్ రూపంలో పంచుకోండి. ఈ పాటలోని ఏ పదం మిమ్మల్ని ఎక్కువగా ఆలోచింపజేస్తుంది?