తెలుగు పదానికి జన్మదినం (రవి వానరసి)

తెలుగు సినీ సాహితీ వనంలో కొన్ని వేల పుష్పాలు పూయవచ్చు, కానీ కొన్ని పూలు మాత్రమే అజరామరమైన పరిమళాన్ని వెదజల్లుతాయి. అటువంటి అద్భుత రసగుళిక, తెలుగు భాషా ప్రాభవాన్ని చాటిచెప్పిన సిని కీర్తన “తెలుగు పదానికి జన్మదినం”. ఈ పాట గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే. మహానుభావుడు వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారి కలం నుండి జారిన ఈ అక్షర పుష్పాలను విశ్లేషిస్తూ, అన్నమయ్య జీవితాన్ని, ఆ పాటలోని లోతును కళ్ళకు కట్టినట్లు వివరించే ఈ సుదీర్ఘ వ్యాసం మీకోసం…

తెలుగు పదానికి జన్మదినం… ఒక చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్య విశ్లేషణ!

తెలుగు సినిమా పాట సాహిత్యానికి ఒక దిశను, దశను మార్చిన మహానుభావుడు వేటూరి సుందరరామమూర్తి. ఆయన కేవలం పాటలు రాయలేదు, తెలుగు భాషా వైభవాన్ని వెండితెరపై పునఃప్రతిష్ఠించారు. ముఖ్యంగా కె. రాఘవేంద్రరావు దర్శకత్వంలో వచ్చిన ‘అన్నమయ్య’ చిత్రం తెలుగు సినీ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి. ఈ చిత్రంలో అన్నమాచార్యుల జననాన్ని వివరిస్తూ సాగే ఈ గీతం వేటూరి ప్రతిభకు, ఆయనలోని ఆధ్యాత్మిక లోతుకు, భాషా పాండిత్యానికి ఒక నిలువుటద్దం.

పల్లవి… భాషా-భక్తి సంగమం!*
అన్నమయ్య కేవలం ఒక వాగ్గేయకారుడు మాత్రమే కాదు, ఆయన తెలుగు పద కవితా పితామహుడు. వేటూరి ఈ పాటను ప్రారంభిస్తూనే “ఓం ఓం” అనే ప్రణవ నాదంతో ఆరంభించి, అన్నమయ్య జననాన్ని ఒక దైవిక ఘటనగా అభివర్ణించారు.

“తెలుగు పదానికి జన్మదినం… ఇది జాన పదానికి జ్ఞానపదం”
ఇక్కడ వేటూరి పద చమత్కారం గమనించదగ్గది. అన్నమయ్య రాసినవి ‘పదాలు’ (సంకీర్తనలు). అవి సామాన్య జనం పాడుకునే జానపద బాణీల్లో ఉన్నా, వాటి నిండా వేదాంత జ్ఞానం నిండి ఉంది. అందుకే అది జానపదానికి దొరికిన ‘జ్ఞానపదం’. తెలుగు భాషకు ఒక కొత్త గౌరవాన్ని, ఆధ్యాత్మిక పరిమళాన్ని అద్దిన రోజు కాబట్టి ఇది ‘తెలుగు పదానికి జన్మదినం’. పద కవితా పితామహుడిగా అన్నమయ్య చేసిన కృషిని ఈ ఒక్క లైనులో వేటూరి బంధించారు.

“ఏడు స్వరాలే ఏడు కొండలై వెలసిన కలియుగ విష్ణు పదం”
సంగీతంలోని సప్త స్వరాలే తిరుమల ఏడు కొండలుగా మారి, ఆ కొండలపై వెలసిన వేంకటేశ్వరుని పాదమే (విష్ణు పదం) అన్నమయ్య రూపంలో అవతరించిందని వేటూరి భావన. అంటే అన్నమయ్య కీర్తనలు విష్ణువు పాదాల చెంత చేర్చే సోపానాలని అర్థం. ఇక్కడ ‘విష్ణు పదం’ అనే పదానికి రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి. ఒకటి విష్ణువు పాదం, రెండు విష్ణువును కీర్తించే ‘పదం’ (పాట).

మొదటి చరణం… నందకాంశ సంభూతుడు!
అన్నమయ్యను విష్ణువు చేతిలోని ‘నందకము’ అనే ఖడ్గము యొక్క అంశగా భావిస్తారు. దీనిని వేటూరి అత్యంత అద్భుతంగా వర్ణించారు.

“అరిషడ్వర్గము తెగనరికే హరిఖడ్గమ్మిది నందకము”
కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే అరిషడ్వర్గాలను సంహరించే విష్ణువు ఖడ్గమే ఈ అన్నమయ్య. లోకంలోని చెడును తుంచడానికి పుట్టిన జ్ఞాన ఖడ్గం ఆయన. మనిషిలోని అంతర్గత శత్రువులను తొలగించి, మోక్ష మార్గాన్ని చూపే శక్తి అన్నమయ్య కీర్తనలకు ఉందని కవి ఉద్దేశ్యం.

“బ్రహ్మలోకమున బ్రహ్మభారతి నాదాశిస్సులు పొందినదై… శివలోకమ్మున చిద్విలాసమున డమరుధ్వనిలో గమకితమై”
ఇక్కడ అన్నమయ్య లోని సంగీత మూలాలను వేటూరి వెతుకుతున్నారు. సరస్వతీ దేవి నాదాశీస్సులు, శివుని డమరుకం నుండి ఉద్భవించిన ధ్వని తరంగాలు (గమకాలు) కలిసి అన్నమయ్య గొంతులో చేరాయని కవి వర్ణన. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుల త్రిమూర్తి తత్త్వం అన్నమయ్య జననంలో ఇమిడి ఉందని చెప్పడం ఆయన ఉద్దేశం. సంగీతం అనేది కేవలం వినోదం కాదు, అది శివ-శక్తి స్వరూపమని, సరస్వతీ కటాక్షమని ఈ చరణం చెబుతుంది.

“నీరద మండల నారద తుంబుర మహతి గానవు మహిమలు తెలిసి… తల్లి తనముకై తల్లడిల్లు ఆ లక్కమాంబ గర్భలయమ్ములో ప్రవేశించె”
దేవర్షి నారదుడు, తుంబురుడు పాడే గాన మాధుర్యాన్ని పుణికిపుచ్చుకుని, సంతానం కోసం తపిస్తున్న లక్కమాంబ గర్భంలోకి ఆ ‘నందకము’ ప్రవేశించింది. ఇక్కడ ‘గర్భలయము’ అనే పదం చాలా గంభీరమైనది. గర్భం అనేది ఒక జీవి పుట్టే చోటు అయితే, సంగీతంలో ‘లయ’ అనేది ప్రాణం. ఈ రెండింటినీ కలిపి అన్నమయ్య ఒక సంగీతమయమైన జీవిగా పుట్టబోతున్నాడని సూచించారు. లయ బద్ధమైన సృష్టికి అన్నమయ్య రూపకల్పన ఇక్కడే మొదలైంది.

రెండవ చరణం… దివ్య జననం – వేద మంత్రం!
అన్నమయ్య పుట్టుకను కేవలం ఒక మనిషి పుట్టుకలా కాకుండా, ఒక వేద మంత్రం సాకారమైనట్లుగా వేటూరి తీర్చిదిద్దారు.

“పద్మావతియే పురుడు పోయగ… పద్మాసనుడే ఉసురు పోయగ”
సాక్షాత్తు అలమేలు మంగమ్మ తల్లిగా పురుడు పోయగా, సృష్టికర్త బ్రహ్మ (పద్మాసనుడు) ప్రాణం (ఉసురు) పోశాడు. అంటే అన్నమయ్య సృష్టి వెనుక దైవిక హస్తం ఉందన్నది నిర్వివాదాంశం. ఒక వైపు ప్రకృతి (అమ్మ), మరోవైపు జీవం (బ్రహ్మ) తోడై అన్నమయ్య ఉద్భవించాడు.

“విష్ణు తేజమై నాద బీజమై ఆంధ్ర సాహితి అమర కోశమై”
అన్నమయ్య విష్ణువు యొక్క తేజస్సు, సంగీతానికి నాద బీజం. తెలుగు సాహిత్యానికి ఆయన ఒక ‘అమర కోశం’ (నిఘంటువు). ఆయన రాసిన ముప్పై రెండు వేల సంకీర్తనల్లో లేని పదప్రయోగం, లేని భావం లేదని వేటూరి కీర్తించారు. భాషకు ప్రాణం పోసిన వాడు అన్నమయ్య అయితే, ఆ ప్రాణాన్ని అక్షరాల్లో పొదిగిన వాడు వేటూరి.

“అసతోమా సద్గమయ”
ఈ ఉపనిషత్తు వాక్యాన్ని జోడించడం ద్వారా, అసత్యం (మాయ) నుండి సత్యం (విష్ణువు) వైపు నడిపించే మార్గదర్శి అన్నమయ్య అని స్పష్టం చేశారు. అంధకారం నిండిన లోకంలో జ్ఞాన జ్యోతిని వెలిగించే మంత్రం అన్నమయ్య అని కవి భావన.

4. మూడవ చరణం… బాల్యం మరియు భాగవత నిష్ఠ!
అన్నమయ్య బాల్యం నుండి పరమ భక్తుడని చెప్పడానికి వేటూరి ఎంచుకున్న పదాలు అమోఘం.

“పాపడుగా నట్టింట పాకుతు భాగవతము చెప్పట్టెనయా”
సాధారణ పసిపిల్లలు ఆటవస్తువులతో ఆడుకుంటే, చిన్నారి అన్నమయ్య మాత్రం భాగవత గ్రంథాన్ని పట్టుకున్నాడు. ఇది ఆయన పూర్వజన్మ సుకృతాన్ని, విష్ణువుపై గల అచంచల భక్తిని సూచిస్తుంది. ఆటపాటల వయసులోనే హరినామ స్మరణలో మునిగితేలిన ధన్యజీవి అన్నమయ్య.

“హరినామమ్మును ఆలకించక అరముద్దలనే ముట్టదయా”
హరి నామం విననిదే ఆయన ముద్ద కూడా ముట్టని పరమ సాత్వికుడు. భోజనం కంటే భజనకే ప్రాధాన్యతనిచ్చే భక్త శిఖామణి అన్నమయ్య. శరీరానికి ఆహారం ముఖ్యం కాదని, ఆత్మకు పరమాత్మ నామమే అసలైన ఆహారమని ఆ చిన్నారి ప్రవర్తన ద్వారా వేటూరి చాటి చెప్పారు.

“తెలుగు భారతికి వెలుగు హారతై ఎదలయలో పద కవితలు కలయ… తాళ్ళపాకలో ఎదిగె అన్నమయ్య”

తెలుగు భాషా మాతకు వెలుగునిచ్చే హారతిలా అన్నమయ్య ప్రభవించాడు. తాళ్ళపాక అనే గ్రామం ఆయన పద కవితలతో పునీతమైంది. ‘తమసోమా జ్యోతిర్గమయ’ అంటూ చీకటిలో ఉన్న లోకానికి జ్ఞాన జ్యోతిని అందించడానికి అన్నమయ్య ఎదిగాడని ముగింపు పలికారు.

సాహిత్య విశేషాలు మరియు వేటూరి మార్కు

ఈ పాటలో వేటూరి వాడిన పదజాలం గమనిస్తే ఆయనకున్న సంస్కృతాంధ్ర భాషా పరిజ్ఞానం అర్థమవుతుంది.

శబ్దాలంకారాలు:
పాట పొడవునా ప్రాస నియమాలు, శబ్దాలంకారాలు అద్భుతంగా కుదిరాయి. ఉదాహరణకు: “నందకము – చిద్విలాసము – గమకితము – మహితము”. ఇవి వింటుంటే ఒక మంత్రోచ్చారణ విన్నట్లుగా ఉంటుంది.

ఆధ్యాత్మికత:
కేవలం పొగడ్తలతో సరిపెట్టకుండా, ఉపనిషత్తు మంత్రాలను (అసతోమా, తమసోమా) సందర్భోచితంగా వాడటం ద్వారా పాట స్థాయిని పెంచారు. ఇది సినిమా పాట అనే గీతను దాటి, ఒక భక్తి రస కావ్యంలా తయారైంది.

సంగీత సాహిత్య మేళవింపు:
ఎం.ఎం. కీరవాణి గారి గంభీరమైన సంగీతానికి, ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారి అమృత గాత్రానికి, రాఘవేంద్రరావు గారి అద్భుత దృశ్యకావ్యానికి వేటూరి పదాలు ప్రాణం పోశాయి.

కేవలం పాట కాదు…

వేటూరి రాసిన ఈ పాట కేవలం ఒక సినిమా పాట కాదు, అది అన్నమయ్య జీవిత సంగ్రహం. తెలుగు పదం ఉన్నంత కాలం, తిరుమల కొండపై గోవింద నామం వినిపిస్తున్నంత కాలం వేటూరి కలం నుండి జారిన ఈ అక్షర సత్యాలు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతాయి. అన్నమయ్య జననం తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక నూతన ఉత్తేజాన్ని ఇచ్చిందన్న సత్యాన్ని వేటూరి ఈ పాట ద్వారా మరోసారి నిరూపించారు.

ఈ మహత్తర గీతాన్ని మరోసారి విని, ఆ అక్షర మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించండి.