అలై పొంగెరా కన్నా…! (రవి వానరసి)

సాగరమంతటి ప్రేమ తరంగం… వేటూరి పదాల కదంబం!

మనిషి మనసును, ప్రకృతి రసాలను కవిత్వంలోకి ఒంపిన వేటూరి గారి అద్భుత సృష్టిపై అత్యంత సుదీర్ఘ, విపులమైన కవితాత్మక విశ్లేషణ.

పరిచయం…
సఖి చిత్రంలో జీవనదిలా ప్రవహించిన సంగీత కవిత!

… 2000 సంవత్సరంలో, తమిళ చిత్రం ‘అలైపాయుతే’ తెలుగులో ‘సఖి’ పేరుతో విడుదలై, కేవలం ఒక ప్రేమకథగా మాత్రమే కాక, జీవన తాత్వికతకు అద్దం పట్టిన కళాఖండంగా నిలిచింది. ఈ చిత్రానికి ప్రాణం పోసింది యువతరం పల్స్ తెలిసిన దర్శకుడు మణిరత్నం, ఆయనకు దీటైన, ప్రపంచ స్థాయి సంగీతాన్ని అందించిన ఏ.ఆర్. రెహమాన్. అయితే, ఈ కలయికలో కవిత్వపు పతాకస్థాయిని తాకి, తెలుగు ప్రేక్షకులను అనితరమైన భావోద్వేగంలో ముంచెత్తిన ఒక అద్భుత సృష్టి ఉంది. అదే… “అలై పొంగెరా కన్నా, మానసమలై పొంగెరా…” అనే పాట.

… ఈ గీతం కేవలం సినిమా పాట కాదు; అది యుగయుగాలుగా ప్రవహిస్తున్న రాధాకృష్ణుల ప్రణయ గాధకి ఆధునిక రూపం. పాత తరం భక్తి, ప్రేమ కవిత్వంలోని మాధుర్యాన్ని, కొత్త తరం ప్రేమికుల భావోద్వేగాలను మేళవించిన అపూర్వ ఘట్టం ఇది. ఈ పాట తెలుగులోకి అనువాదమై వచ్చినప్పటికీ, పద్మశ్రీ వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారు రాసిన తెలుగు సాహిత్యం, మూలంలోని మాధుర్యాన్ని చెక్కుచెదరనీయకుండా, తెలుగు నేల సొగసులన్నీ అద్దినట్లుగా, అజరామరమైన కవితా సంపదను సృష్టించింది. ఒక డబ్బింగ్ చిత్రంలోని పాట, తెలుగువారి హృదయాల్లో శాశ్వతంగా నిలిచిందంటే, అది కేవలం రెహమాన్ స్వరబలం మాత్రమే కాదు, వేటూరి వారి నిఘంటువులోని అక్షరాల వైభోగం కూడా. ఆయన వాడిన ప్రతి పదం, ప్రతి విశేషణం, ప్రతి భావం ఒక చిత్రకారుడు కాన్వాస్‌పై రంగులు అద్దన్నంతటి స్పష్టమైన, శక్తివంతమైన దృశ్యరూపాన్ని మన కళ్ళ ముందు ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ పాటలో కవిత్వం, సంగీతం, చిత్రం (సినిమా) అనే మూడు స్రవంతులు ఏకమై, మది నిండా తరంగాలుగా (అలై) ఉప్పొంగే ఒక అద్భుతమైన అనుభూతిని అందించాయి.

సందర్భం…
ప్రేమలోని అద్భుత క్షణాల ఆవిష్కరణ!

… ‘సఖి’ చిత్రంలో ఈ పాట, కథానాయకుడు కార్తిక్ (మాధవన్), కథానాయిక శాంతి (షాలిని)ల ప్రేమ పరిణామ క్రమంలోని ఒక అద్భుతమైన స్థితిని, ఒక తాత్వికమైన భావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. సినిమా అంతటా వారి అన్వేషణ, చిన్న చిన్న అపార్థాలు, చివరికి పరిపూర్ణ ప్రేమలో లీనమయ్యే క్షణాలను మనం చూస్తాం. ఈ పాట వారి మధ్య ప్రేమ కేవలం లౌకిక బంధం కాదని, అది రాధాకృష్ణుల ప్రణయం వలె ఒక దివ్యమైన అనుభూతి అనీ చెప్పడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ప్రేమలో పడిన ప్రతి యువతీ యువకుడు, తమ ప్రేమికుడిని/ప్రేయసిని చూసినప్పుడు, ప్రపంచం స్తంభించిపోయినట్లుగా, సమయం ఆగిపోయినట్లుగా భావిస్తారు. ఆ భావాన్నే, మనిషిలోని ప్రేమను, భగవంతుని వేణుగానంతో పోల్చి, రాగం-తాళంతో ముడిపెట్టి వేటూరి ఒక ఉన్నతమైన గీతంగా ఆవిష్కరించారు.

… కథ పరంగా సీమంతం వేడుకలో వచ్చే ఈ గీతంలో ఎటువంటి స్థూలమైన, ప్రత్యక్షమైన దృశ్యాలు ఉండవు. దర్శకుడు మణిరత్నం, సినిమాటోగ్రాఫర్ పి.సి.శ్రీరామ్ కలిసి సృష్టించిన విజువల్స్, అన్నీ ఆధ్యాత్మికత, సౌందర్యం నిండిన నృత్య భంగిమలు, అపురూపమైన చిరుదరహాసాలు. శాంతి కృష్ణ భక్తురాలిగా, కార్తిక్‌ని కృష్ణుడుగా భావించి, తన మనసులోని భావ తరంగాలను ఆ వేణుమాధవుడికి నివేదించుకునే పద్ధతిలో పాట సాగుతుంది. ఈ పాట ప్రేక్షకుడిని కేవలం కథలో లీనం చేయడమే కాక, వారిని ఒక ఆధ్యాత్మిక-ప్రణయ యాత్రకు తీసుకువెళ్తుంది. అక్కడ ప్రేమ అనే అల ఉప్పొంగి, సకల జగత్తునూ తనలోకి కలుపుకుంటుంది.

సంగీత మాధుర్యం…
రాగాలు, శృతులు, రెహమాన్ సృష్టి!

… ఏ.ఆర్. రెహమాన్ సంగీతం ఈ పాటకు జీవం. ఈ గీతం కర్ణాటక సంగీతంలోని ‘కానడ’ రాగాన్ని ఆధారం చేసుకొని సాగుతుంది. కానడ రాగం ప్రధానంగా రాత్రి సమయానికి, శృంగార రసానికి, అద్భుతమైన ఆనందానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. రెహమాన్ ఈ రాగాన్ని ఎంచుకోవడంలోనే గొప్పతనం ఉంది. సాధారణంగా, ప్రేమ పాటలు ఒకే భావాన్ని తెలియజేస్తాయి, కానీ ఈ పాటలో విరహం, ఆరాధన, పరవశం, పారవశ్యం… ఇలా నవరసాల మోహన వేణుగానం వినిపిస్తుంది.

ఇక్కడ రెహమాన్ కి శాస్త్రియ సంగీతంపైన ఉన్న పట్టు, అభిరుచి గురించి చెప్పుకోవాలి…

… “సుఖి ఎవరో” అనేది త్యాగరాజ స్వామి వారు రచించిన ఒక ప్రసిద్ధ కర్ణాటక కీర్తన. ఈ కీర్తన కానడ రాగంలో కూర్చబడింది, “రామ నామమే నిజమైన సుఖం” అని బోధిస్తూ, భక్తిని పెంపొందించే ఒక అద్భుతమైన కీర్తన.

… ఈ స్వర రచన ఆధారంగా, ఊత్తుక్కాడు వెంకటకవి (ఊత్తుక్కాడు వెంకటసుబ్బయ్యర్) ‘అలైపాయుదే కన్నా’ అనే పాటను తమిళంలో రచించారు. ఇదే తమిళ్ వెర్షన్ లొ ఉంది.

గాయనీమణులు హరిణి, కల్పన, కళ్యాణి మీనన్ గానం ఈ పాటను శిఖరానికి చేర్చింది. వారి గళాలలో పలికిన మంద్రస్థాయి గానం, హుషారుగా ఉండే పల్లవి, చరణాలలో పలికే దైవికమైన స్వరం – ఇవన్నీ కలిసి ఒక అద్భుతమైన కంఠస్వర చిత్రకళను ఆవిష్కరించాయి. ముఖ్యంగా పాట ప్రారంభంలో వినిపించే వేణుగానం, మధ్యలో వచ్చే వీణ నాదం, దేనికీ అడ్డుపడకుండా పలికే లయబద్ధమైన తాళం… ఇదంతా కలిసి మనసును తాకే ఒక దివ్యమైన అనుభూతిని ఇస్తుంది. రెహమాన్, సాంప్రదాయ రాగాన్ని ఆధునిక ఆర్కెస్ట్రేషన్‌తో కలిపి, అది కొత్త తరం శ్రోతలకు కూడా చేరువయ్యేలా చేయడంలో సిద్ధహస్తుడు అని ఈ పాట మరోసారి నిరూపించింది. ఈ పాటలోని లయ, తాళం ఏకతాళంగా ఉన్నప్పటికీ, సంగీతంలో ఒక నదీ ప్రవాహ వేగం, ఒక ఆలసించిన చంద్రకాంతి మాధుర్యం కనిపిస్తాయి.

వేటూరి పదసృష్టి…
ప్రేమను, పారవశ్యాన్ని వర్ణించిన కవిత్వ సార్వభౌమ!

ఈ విశ్లేషణకు మూలమైనది వేటూరి గారి పదసంపదే. ఆయన వాడిన ప్రతి పదం వెనుక ఒక లోతైన సాహిత్యపరమైన అధ్యయనం, తెలుగు భాషలోని అపారమైన సొగసు, ఒక కవిగా ఆయనకున్న అసాధారణమైన దృక్పథం దాగి ఉన్నాయి.

పల్లవి…
తరంగాల ఉప్పెన!

‘అలై పొంగెరా కన్నా… మానసమలై పొంగెరా!

ఆనంద మోహన వేణుగానమున… ఆలాపనే కన్నా!

మానసమలై పొంగెరా… నీ నవరస మోహన వేణుగానమది!’

“అలై పొంగెరా కన్నా”:
… ఇక్కడే వేటూరి తమ కవిత్వపు లోతును ఆవిష్కరించారు. ‘అలై’ అంటే తమిళంలో ‘అల’ (Wave) అని అర్థం. అయితే తెలుగులో ‘అల’ అనే పదానికి ‘తరంగం’ అనే పదం ఉంది. కానీ వేటూరి ‘అలై’ అనే మూలపదాన్ని తీసుకుని, దానికి ‘పొంగెరా’ (ఉప్పొంగడం) అనే తెలుగు క్రియను జోడించి, ఒక కొత్త, శక్తివంతమైన భావాన్ని సృష్టించారు. ‘కన్నా’ అనేది సంబోధన. అంటే, “ఓ కృష్ణా! నా హృదయం ఒక తరంగంలా ఉప్పొంగుతోంది!” అని అర్థం. ఇది కేవలం ప్రేమికుడిని ఉద్దేశించిన మాట కాదు; ఇది తన మనసులోని నిగూఢమైన ప్రేమను, భక్తిని, పారవశ్యాన్ని కృష్ణుడికి నివేదించడం. ఈ ఒక్క వాక్యం, ఒక సామాన్యమైన ప్రేమ భావాన్ని దివ్యమైన అనుభూతి స్థాయికి తీసుకువెళ్తుంది. మనసు ఉప్పొంగడం అంటే, అది కేవలం సంతోషంతో మాత్రమే కాదు, ఒక అంతులేని ఆనందపు ఉధృతితో, సముద్రపు అలల వలె, అలుపు లేకుండా, ఆగిపోకుండా, నిరంతరంగా ఉప్పొంగుతోందని కవిత్వీకరించారు.

“మానసమలై పొంగెరా”:
… ‘మనసు + అల’ = మానసమలై. తన మనసే ఒక అలగా మారి ఉప్పొంగుతోందనే భావన ఎంత కవిత్వభరితమో! మనసులోని భావాలకు భౌతిక రూపం కల్పించడం, వాటిని అలలతో పోల్చడం… ఇది వేటూరి మార్కు కవితా శైలి. మనసు సముద్రం అయితే, అలలు భావోద్వేగాలు. ఆ భావోద్వేగాల అలలు కృష్ణుడి కోసమే ఉప్పొంగుతున్నాయని చెప్తున్న గొప్ప ఉపమానం ఇది.

“ఆనంద మోహన వేణుగానమున…”:
… ఆనందాన్ని ఇచ్చే, మోహింపజేసే వేణుగానం (మురళీ నాదం) కారణంగా ఈ అలలు పొంగుతున్నాయట. ఇక్కడ వేణుగానం అనేది కేవలం సంగీతం కాదు, అది ప్రేమికుడి పిలుపు, ప్రేమకి ప్రతీక. ఆ పిలుపు విన్నంతనే, మనసులో ఆనందం, మోహం రెండూ మేళవించి, అలలు పొంగుతున్నాయి.

“నీ నవరస మోహన వేణుగానమది”:
… కేవలం మోహనం కాదు, నవరసాల మోహనం. వేటూరి ఇక్కడ అద్భుతమైన పదాన్ని వాడారు. సాధారణంగా కృష్ణుడు, వేణువు అంటే శృంగారం, మధురం మాత్రమే అనుకుంటాం. కానీ, కృష్ణ తత్వంలో, ప్రేమలో నవరసాలు (శృంగారం, కరుణ, రౌద్రం, వీరం, భయానకం, బీభత్సం, అద్భుతం, హాస్యం, శాంతం) ఉన్నాయని చెప్పడం కవి తాత్వికతకు నిదర్శనం. ప్రేమ అనేది ఒక సంపూర్ణమైన అనుభవం, అందులో బాధ, ఆనందం, ఆశ్చర్యం అన్నీ ఉంటాయని చెప్పడం ఎంత గొప్ప భావం!

మొదటి చరణం…
కాలం స్తంభించిన వేళ!

‘నిలబడి వింటూనే చిత్తరువైనాను! (2 సార్లు)

కాలమాగినది రాదురా ప్రాయమున యమున మురళీధర యవ్వన…

అలై పొంగెరా కన్నా…’

“నిలబడి వింటూనే చిత్తరువైనాను”:
… వేణుగానాన్ని వింటూ వింటూ, ఆ భామ చిత్తరువు (చిత్రం, పెయింటింగ్) వలె స్తంభించిపోయిందట. ఇది ప్రేమలోని అత్యున్నతమైన పారవశ్యానికి, ఆరాధనా భావానికి నిదర్శనం. వేణుగానంలొనీ మాధుర్యం ఆమెను కదలకుండా, రెప్పపాటు కూడా లేకుండా, నిశ్చలంగా నిలబెట్టింది. ఇక్కడ ‘చిత్తరువు’ అనే పదంలో, ఆమె అందం, ప్రేమలొనీ నిశ్చలత, ధ్యానం… అన్నీ ఒకేసారి ధ్వనిస్తాయి. ఆ స్థితిలో, ఆమె ఇక మనిషి కాదు, ఆ గానానికి బందీ అయిన ఒక కళాఖండం.

“కాలమాగినది రాదురా ప్రాయమున”:
… ‘ప్రాయమున’ అంటే వయసులో, యవ్వనంలో. కాలం ఆగిపోయిందట! వేణుగానంలోని మహిమ ఎంత గొప్పదంటే, అది కాలగమనాన్నే నిలిపివేసింది. ప్రేమలో ఉన్నప్పుడు సమయం తెలియదు. ఆ క్షణం శాశ్వతం కావాలనిపిస్తుంది. అదే భావాన్ని, కాలం ఆగిపోయిందనే అతిశయోక్తి అలంకారంతో వేటూరి అత్యద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. ‘రాదురా’ అనేది ఒక దైవికమైన పిలుపు వలె వినిపిస్తుంది.

“యమున మురళీధర యవ్వన”:
… ఇక్కడ కృష్ణుడి ప్రస్తావన వస్తుంది. ‘యమున’ అంటే యమునా నది. ఆ నదీ తీరంలో, మురళిని ధరించిన కృష్ణుడి యవ్వనం (ప్రేమ, ఉల్లాసం) కూడా అలలు పొంగుతున్నాయట. ఆమె యవ్వనపు ప్రేమ, కృష్ణుడి యవ్వనపు లీలతో కలిసిపోయి, ఒక అద్భుతమైన దివ్య యవ్వన తరంగంగా మారిందనే భావం అసాధారణమైనది. ఇక్కడి కవిత్వం, సామాన్య ప్రేమకు భక్తిని జోడించి, ఒక అనంతమైన ప్రేమ తత్వాన్ని బోధిస్తుంది.

రొండో చరణం…
ప్రకృతి, ప్రేమ, కానడ రాగం!

.. ఈ చరణం వేటూరి సాహిత్యంలో రత్నాల్లో రత్నం. ఇది అద్భుతమైన దృశ్యరూపకాలను, ఉపమానాలతో నిండిన పంక్తులను కలిగి ఉంది. ప్రతి వాక్యం ఒక అపురూపమైన చిత్రలేఖనం.

‘కనుల వెన్నెల పట్ట పగల్పాల్ చిలుకగా…

కలువ రేకుల మంచు ముత్యాలు వెలిగే…

కన్నె మోమున కనుబొమ్మలటు పొంగే…

కాదిలి వేణుగానం కానడ పలికే…’

“కనుల వెన్నెల పట్ట పగల్పాల్ చిలుకగా”:
… ఆమె కళ్ళలో ఉండే కాంతి, పగలైనా సరే, వెన్నెలలా ఉందట! పట్టపగలు వెన్నెల ఎలా సాధ్యం? ఆమె కళ్ళలోని ప్రకాశం అంతటి స్వచ్ఛమైనది, శీతలమైనది, ఆనందాన్ని ఇచ్చేది అని అర్థం. ఆ వెన్నెల, పాల చిలుక (స్వచ్ఛమైన చిలుక) వలె పలుకుతోందట. ఇక్కడ ‘పలకడం’ అనేది దృష్టి ద్వారా భావాన్ని వ్యక్తపరచడం. అంటే, ఆమె కళ్ళు పగటిపూట కూడా చల్లని వెన్నెల మాధుర్యాన్ని, పాల వంటి స్వచ్ఛతను వెదజల్లుతూ మాట్లాడుతున్నాయని కవిత్వీకరించడం ఒక అద్భుతమైన కల్పన.

“కలువ రేకుల మంచు ముత్యాలు వెలిగే”:
… కలువ పూల రేకులపై పడ్డ మంచు బిందువులు, తెల్లటి ముత్యాల వలె మెరుస్తున్నాయట. ఇక్కడి ఉపమానం ఏమిటంటే, ఆమె ముఖ సౌందర్యం. ఆమె చల్లని, స్వచ్ఛమైన ముఖారవిందాన్ని కలువ రేకులతో పోల్చారు. ఆ ముఖంపై మెరిసే చెమట బిందువులనేమో మంచు ముత్యాలుగా వర్ణించారు. ప్రేమ తాలూకు చిన్నపాటి పారవశ్యపు భావోద్వేగం ముఖంపై మెరిస్తే, ఆ మెరుపు ముత్యాల కాంతితో సమానం అని చెప్పడం కవి సౌందర్య దృష్టి.

“కన్నె మోమున కనుబొమ్మలటు పొంగే”:
… కన్నె వయసులోని ఆమె ముఖంపై కనుబొమ్మలు కూడా ఒక అందమైన అల వలె ఉప్పొంగుతున్నాయట. కనుబొమ్మలు పొంగడం అంటే, వాటిలో ఒక అందమైన వంపు, ఒక చలనం ఉందనీ, అది ప్రేమ భావానికి అనుగుణంగా స్పందిస్తున్నదనీ అర్థం. ఆమె ముఖంలోని ప్రతి భాగం, కనుబొమ్మలతో సహా, వేణుగానంలోని మాధుర్యానికి, ప్రేమ తరంగాలకు స్పందిస్తోందనే ‘శరీర భాష’ కవిత్వం ఇది.

“కాదిలి వేణుగానం కానడ పలికే”:
… ‘కాదిలి’ అంటే ప్రేమ. ప్రేమతో కూడిన వేణుగానం, కానడ రాగాన్ని పలుకుతోందట. రాగాన్ని పలుకుతున్నది వేణువు మాత్రమే కాదు, ప్రేమికుడి హృదయం. కవిత్వం, సంగీతం, ప్రేమ ఈ మూడు ఇక్కడ ఏకమయ్యాయి. రాగం పేరును (కానడ) కవిత్వంలో ఒక క్రియగా మార్చడం, ఒక అపూర్వమైన ప్రయోగం. ఆ వేణువు కేవలం శబ్దాన్ని ఇవ్వడం లేదు, అది స్వయంగా ‘కానడ’ రాగాన్ని ప్రేమికురాలి హృదయంలోకి పంపుతోంది.

‘కన్నె వయసు కళలొలికే వేళలో… కన్నె సొగసు ఒక విధమై ఒదిగెలే!”

కన్నె వయసు కళలొలికే వేళలో:
… కన్నె వయసు (యవ్వనం) కళలను (ప్రకాశాన్ని, మెరుపును) ఒలికే (చిమ్మే, వెదజల్లే) సమయంలో. యవ్వనం దాని స్వచ్ఛత, దాని శక్తిని అత్యంత పారదర్శకంగా వెదజల్లే సమయం అని కవిత్వీకరించారు. ఆ యవ్వనం కేవలం వయసు కాదు, అది ఒక కళ, ఒక ప్రకాశం.

కన్నె సొగసు ఒక విధమై ఒదిగెలే:
… ఆ కన్నె సొగసు, ఆమె అందం, ఏదో ఒక విధంగా ఒదిగిపోయిందట. ‘ఒదిగిపోవడం’ అంటే లొంగిపోవడం, తగ్గిపోవడం. అంటే, ఆ దివ్యమైన వేణుగానం ముందు, ఆ అనంతమైన ప్రేమ ముందు, ఆమె సౌందర్యం కూడా వినయంగా, నిగర్వంగా, ప్రేమకు లొంగిపోయిందనే అర్థాన్ని స్ఫురింపజేస్తుంది. ఆమె అందం అహంకారాన్ని చూపకుండా, ప్రేమకు దాసోహమైందనే భావం ఎంత గొప్పదో!

‘అనంత మనాది వసంత పదాల సరాగ సరాల స్వరానివా!

నిశాంత మహీచ శకుంత మరంద మెడారి గళాన వర్షించవా!

ఒక సుగంధ వనాన సుఖాల క్షణాన వరించి కౌగిళ్ళు బిగించవా!’

ఈ మూడు పంక్తులు వేటూరి వారి కవిత్వ శక్తికి, నిఘంటువుపై ఆయనకున్న పట్టుకు పరాకాష్ఠ. ఆయన ఈ పంక్తులలో వాడిన సంస్కృత పదాలు, తెలుగు పదాలతో కలిసి ఒక అనిర్వచనీయమైన ధ్వనిని, లోతైన అర్థాన్ని సృష్టిస్తాయి.

అనంత మనాది వసంత పదాల సరాగ సరాల స్వరానివా:
… ఈ వాక్యం పూర్తి తాత్వికతతో నిండి ఉంది.

అనంత మనాది:
… అనంతమైనది, ఆది లేనిది.

వసంత పదాల:
… వసంత ఋతువులోని పరుగుల (శబ్దాల, నడకల)

సరాగ సరాల స్వరానివా:
… ప్రేమతో కూడిన స్వరాల, బాణాల (సరాలు) యొక్క స్వరానివా?

విస్తృత భావం:
… ఓ కృష్ణా/ప్రియుడా! నీవు అనంతమైన, ఆది లేని ప్రేమకు ప్రతిరూపం. నీవు వసంత ఋతువుకి ప్రతీక. నీ స్వరమే (వేణుగానమే) ప్రేమ శబ్ద తరంగాలు. నీవు వసంత నడకలోని లయవా? అని ప్రశ్నిస్తుంది. ఇక్కడ ప్రేమకు ఒక శాశ్వతమైన, దైవికమైన రూపాన్ని ఆపాదించారు. ఈ పదం పొడవు, దానిలోని అక్షరాల కూర్పు కూడా అలలు పొంగినట్లుగా ఒక రిథమిక్‌ ఫ్లోను ఇస్తుంది.

‘నిశాంత మహీచ శకుంత మరంద మెడారి గళాన వర్షించవా:’

ఈ పంక్తిలోని ప్రతి పదం ఒక దృశ్య కవిత!

నిశాంత:
… నిశ (రాత్రి) అంతం (ముగింపు) – తెల్లవారుజాము.

మహీచ:
… మహీ (భూమి) పై.

శకుంత మరందమెడారి:
… శకుంత (పక్షి) యొక్క మకరందం (తేనె/మధురం) – అంటే పక్షి గానం యొక్క మధురం.

గళాన వర్షించవా:
… గళాన (గొంతులో) వర్షించవా (కురిపించవా).

విస్తృత భావం:
… ఓ కృష్ణా! నీవు తెల్లవారుజామున భూమిపై పక్షి కూని రాగంలోని మధురాన్ని, పక్షుల గళాలలో మకరందమై కురిపించగలవా? అని అడుగుతుంది. అంటే, ఆమె కోరుకునేది కేవలం ప్రేమను మాత్రమే కాదు, ప్రేమలోని ఉనికి, దాని మాధుర్యం, ప్రకృతిలోని ప్రతి అణువులో ప్రతిధ్వనించాలని. పక్షుల పాటలో కూడా నీ ప్రేమ స్వరమే వినిపించాలనే దివ్యమైన, అతిశయమైన కోరిక ఇది. కవిత్వంలోని గొప్పతనం, పక్షి పాటను ‘మకరందం’ అని, దానిని గొంతులో ‘కురిపించమని’ అడగడంలో ఉంది.

‘ఒక సుగంధ వనాన సుఖాల క్షణాన వరించి కౌగిళ్ళు బిగించవా:’

సుగంధ వనాన:
… సుగంధం (పరిమళం) ఉన్న తోటలో.

సుఖాల క్షణాన:
… సుఖాన్ని ఇచ్చే క్షణంలో.

వరించి కౌగిళ్ళు బిగించవా:
… నన్ను కోరుకుని, కౌగిలింతలతో బంధించవా!

విస్తృత భావం:
… ఇంతవరకు తాత్విక, దైవికమైన వర్ణన చేసిన కవి, చివరికి ఆ ప్రేమను ఒక భౌతికమైన, మానవ సహజమైన కౌగిలింతతో ముగించారు. ప్రేమ అంటే కేవలం ఆరాధన కాదు, అది సుగంధభరితమైన తోటలో అనుభవించే సుఖం, ఆప్యాయమైన కౌగిలి. కృష్ణ ప్రేమలోని తాత్వికత, లౌకిక ప్రేమలోని మాధుర్యాన్ని ఒకే పంక్తిలో మేళవించడం వేటూరి గారి అసాధ్యమైన ప్రతిభ. ఈ కౌగిలింతలో, ప్రకృతిలోని సుగంధం, మానసిక సుఖం, దైవికమైన ఆనందం అన్నీ ఇమిడి ఉన్నాయి.

‘కడలికి అలలకు కథకళి కళలిడు శశి కిరణము వలె చలించవా!

చిగురు సొగసులను కలిరుటాకులకు రవి కిరణాలే రచించవా!’

ఈ రెండు పంక్తులు చమత్కారానికి, కల్పనకు పతాకస్థాయి.

కడలికి అలలకు కథకళి కళలిడు:
… సముద్రానికి, దాని అలలకు కథకళి (ఒక నృత్య రూపం) నేర్పే.

శశి కిరణము వలె చలించవా:
… చంద్రుడి కిరణం వలె కదలవా!

విస్తృత భావం:
… ఇది ఒక అత్యంత అద్భుతమైన, అతిశయోక్తి అలంకారం. పౌర్ణమి రోజున చంద్రుడి గురుత్వాకర్షణ శక్తి కారణంగా సముద్రంలో పోటు (అలల ఉప్పెన) వస్తుంది. ఈ శాస్త్రీయ దృగ్విషయాన్ని కవి ఎంత కవిత్వంగా చెప్పారంటే, చంద్రుడి కిరణాలు అలలకు నృత్యాన్ని (కథకళి కళను) నేర్పుతున్నాయని! సముద్రపు అలల చలనం అనేది ఒక నృత్యం, ఆ నృత్యాన్ని ప్రేరేపించే గురువు, ఆ వేణుమాధవుడి ప్రేమ. నీ ప్రేమ ఆ చంద్ర కిరణంలా వచ్చి, నా మనసు అలలకు నృత్యాన్ని నేర్పాలని కోరుకుంటుంది. ఈ ఒక్క పంక్తిని రాయడానికి వేటూరి ఎంత కవిత్వాన్ని, ఎంత జ్ఞానాన్ని జోడించారో ఊహించవచ్చు.

చిగురు సొగసులను కలిరుటాకులకు రవి కిరణాలే రచించవా:

చిగురు సొగసులను కలిరుటాకులకు:
… చిగురుటాకులకు, కొత్తగా వచ్చిన ఆకుల అందాలను.

రవి కిరణాలే రచించవా:
… సూర్యుడి కిరణాలతోనే రాయవా!

విస్తృత భావం:
… చిగురుటాకుల అందాన్ని సూర్యకిరణాలే సృష్టిస్తున్నాయట. అంటే, ఆకులపై పడే సూర్యకిరణాలు, వాటి రంగును, రూపాన్ని, జీవితాన్ని నిర్ణయిస్తున్నాయని. ఈ ఉపమానాన్ని ప్రేమకు అన్వయిస్తే, నీ ప్రేమ అనే సూర్యకిరణమే నా యవ్వనపు చిగురుటాకులకు (దేహానికి, మనసుకు) అందాన్ని, కొత్త జీవాన్ని ఇస్తుంది. నా జీవితంలోని ప్రతి అందమైన అంశం నీ ప్రేమ వల్లనే ఏర్పడిందని చెప్పడం. ఇది కవిత్వంలోని ‘రచన’ (Writing) అనే పదాన్ని తీసుకుని, కిరణాలతో రాయడం అనే పదాన్ని సృష్టించిన అపూర్వ ఘట్టం.

‘కవిత మదిని రగిలే ఆవేదనో… ఇతర భామలకు లేని వేదనో!

‘ఇది తగునో, ఎద తగవో, ఇది ధర్మమ్మవునో…

కొసరి ఊదు వేణువున వలపులే చిలుకు మధుర గాయమది గేయము పలుకగ… అలై పొంగెరా కన్నా…’

కవిత మదిని రగిలే ఆవేదనో:
… ఇక్కడ కవి తన భావాన్ని ‘కవిత’ తో పోల్చారు. ఆ కవిత నా మనసులో రగులుతున్న ఆవేదన (విరహం). ఆ వేదన మరెవరికీ లేని వేదన అట! ఆమె ప్రేమలో విరహం ఉంది, కానీ ఆ విరహం కూడా ఒక కవితాత్మకమైనది, మాధుర్యాన్ని ఇచ్చేది, ఇతరులకు లేని ప్రత్యేకమైన బాధ. ప్రేమ, విరహం రెండూ కవిత్వానికి మూలమని, ఆ మూలమే ఈ పాట అని చెప్పడం.

ఇది తగునో, ఎద తగవో, ఇది ధర్మమ్మవునో:
… తన ప్రేమ సరైనదా, కాదా అనే ఒక అంతర్మథనం. తన ఎదకు (గుండెకు) ఈ ప్రేమ తగునా? ఇది ధర్మమా? అని ప్రశ్నించుకుంటుంది. ఈ సందేహంలోనే ఆమె ప్రేమలోని పవిత్రత, లోతు తెలుస్తుంది. ప్రేమలో పడ్డ ప్రతి మనిషిలోని అంతరంగ ప్రశ్న ఇది. లౌకికమైన భయాలు, దైవికమైన ఆరాధన మధ్య నలిగే ఒక మధురమైన సంఘర్షణ ఇది.

‘కొసరి ఊదు వేణువున వలపులే చిలుకు మధుర గాయమది గేయము పలుకగ:’

కొసరి ఊదు వేణువున:
… ప్రేమగా, ముద్దుగా, మాటిమాటికీ ఊదే వేణువులో.

వలపులే చిలుకు మధుర గాయమది:
… ప్రేమనే చిలికే మధురమైన పాట, గానం.

గేయము పలుకగ:
… ఆ పాట పలికినప్పుడు.

ముగింపు భావం:
… ఆ ప్రియుడు/కృష్ణుడు ప్రేమతో ఊదే వేణువు నుండి కేవలం సంగీతం రావడం లేదు, అది ప్రేమనే చిలికే ఒక మధురమైన పాట. ఆ పాట పలికినప్పుడు, నా మనసు అలలు పొంగుతున్నాయని చెప్పి, వేటూరి మళ్ళీ పల్లవితో ఈ విశ్లేషణను ముగించారు. ఇది ఒక వృత్తాంతంగా, ఒక అనంతమైన ప్రేమ చక్రంగా ఈ పాట ప్రవహిస్తుందని చెప్పకనే చెప్పారు.

కళాకారుల త్రయం… మణిరత్నం, రెహమాన్, వేటూరిల అద్భుత సమ్మేళనం!

ఈ పాట విజయం వెనుక ఉన్నది ముగ్గురు మహాకళాకారుల అద్భుతమైన సమన్వయం:

మణిరత్నం…
… తన కథలో కేవలం ఫ్లాష్ బ్యాక్ సాంగ్‌గా కాకుండా, కథానాయిక అంతరంగిక భక్తి, ప్రేమ భావాలను వ్యక్తం చేసే ఒక తాత్విక గీతంగా ఈ పాటను మలిచారు. పవిత్రమైన ఆలయాలు, గోడలపై దేవతా విగ్రహాలు, నృత్యం… ఈ పాటలో కనిపించే దృశ్యాలు ప్రేమను ఒక దివ్యమైన రూపంలో చూపించాలనుకున్న అయన ఆలోచన స్పష్టమవుతుంది.

ఏ.ఆర్. రెహమాన్…
… ఆయన ఈ పాటలో పలికించిన కానడ రాగం, పశ్చిమ దేశాల వాయిద్యాల మేళవింపు, ఆలాపనలో నిశ్శబ్దాన్ని, ఆ తర్వాత వచ్చే ఉధృతిని చూపించిన విధానం… ఇదంతా సంగీతంలో ఒక ‘మెటాఫిజికల్’ అనుభూతిని సృష్టించింది. సంగీతంలోని ప్రతి స్వరంలో వేణుగానంలోని మాధుర్యం, అలల తాకిడిలోని ఉల్లాసం కనిపిస్తాయి.

వేటూరి సుందరరామమూర్తి…
… ఇక వేటూరి గారి గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే. ఈ పాటలోని ఆయన సాహిత్యం కేవలం అనువాదం కాదు, అది ఒక స్వాతంత్య్ర సృష్టి. ఆయన తెలుగు భాషకు, కవిత్వానికి చేసిన సేవ ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆయన సామాన్యమైన భావాలను తీసుకుని, వాటికి అపూర్వమైన ఉపమానాలు, శక్తివంతమైన పదాలు, తాత్వికమైన దృక్పథాన్ని జోడించి, ఒక కవితాత్మక శిల్పాన్ని చెక్కారు. ‘శశికిరణము వలె చలించవా’ వంటి పంక్తులలో కవిలోని విశ్వరూపం కనిపిస్తుంది.

కలకాలం నిలిచే వారసత్వం!

… “అలై పొంగెరా కన్నా…” పాట కేవలం ఒక పాటగా మిగలలేదు. తెలుగు చలనచిత్ర చరిత్రలో, అత్యంత క్లిష్టమైన, అత్యంత కవిత్వభరితమైన పాటలలో ఒకటిగా నిలిచిపోయింది. దీని సాహిత్య విశ్లేషణకు ఎంత సమయం కేటాయించినా, ఎన్నిసార్లు చదివినా, ఎన్ని పదాలు రాసినా తనివి తీరదు. ఇది వేటూరి గారి నిఘంటువులోని అపారమైన సంపదకు, రెహమాన్ గారి సంగీత మాంత్రిత్వానికి, మణిరత్నం గారి కళాత్మక దృష్టికి, తెలుగు సినీ సంగీతానికి దక్కిన ఒక అపురూపమైన ఆభరణం.

ఈ పాటలో ఉన్నంత వివరణాత్మకమైన కవిత్వం, దృశ్యాలను మనసులో సృష్టించేంతటి శక్తి కొన్ని పాటలలోనే కనిపిస్తుంది. ఈ తరంగం, ఈ ‘అలై’, కేవలం కథానాయిక మనసులో మాత్రమే కాదు, తరతరాలుగా తెలుగువారి హృదయాలలో ఉప్పొంగుతూనే ఉంటుంది. కాబట్టి, ఈ గీతంపై ఎంత రాసినా, ఎంత విశ్లేషించినా… ఆ మాధుర్యం ముందు, ఆ కవిత్వం ముందు… మన ప్రయత్నం కేవలం ఒక బిందువు మాత్రమే.

ఇది కేవలం ఒక పాట కాదు…

ప్రేమను, ప్రకృతిని, పారవశ్యాన్ని కలిపి రాసిన,

కాలాతీతమైన ఒక అనంత వేణుగానం